Ontslag tijdens proeftijd: wat mag wel en wat niet?

Drie weken in je nieuwe baan en je manager zegt: "Het past toch niet." Geen opzegtermijn, geen uitvoerige uitleg, geen procedure - per direct ontslagen. Mag dat? In de proeftijd: ja, in de meeste gevallen wel. Maar er zijn grenzen, en die zijn belangrijk om te kennen.

De proeftijd is bedoeld als kennismakingsperiode. Werkgever en werknemer krijgen ruimte om te toetsen of de samenwerking bevalt. Dat maakt deze fase flexibel - en daardoor ook onzeker. In dit artikel lees je precies wanneer **ontslag tijdens de proeftijd** geldig is, wanneer het verboden is, en wat je kunt doen als het misgaat.

Wat is de proeftijd precies?

De proeftijd is een afgesproken periode aan het begin van het dienstverband. Beide partijen mogen toetsen of de samenwerking bevalt. De duur hangt af van het type contract:

• **Tijdelijk contract van zes maanden of korter:** proeftijd is meestal niet toegestaan.
• **Tijdelijk contract langer dan zes maanden:** proeftijd van maximaal één maand.
• **Vast contract of tijdelijk contract van twee jaar of langer:** proeftijd van maximaal twee maanden.

Belangrijk: de proeftijd moet **schriftelijk vastgelegd** zijn in je arbeidsovereenkomst. Staat hij er niet in, dan is hij ongeldig - en geldt de gewone ontslagbescherming vanaf dag één.

Mag je tijdens de proeftijd zomaar worden ontslagen?

In principe wel. De werkgever mag de arbeidsovereenkomst **per direct beëindigen**, zonder opzegtermijn en zonder [[UWV-procedure|/blog/ontslag-via-uwv]] of gang naar de kantonrechter. Dat is precies wat de proeftijd inhoudt - en het verschil met een gewoon ontslag, waar veel zwaardere eisen gelden.

In de praktijk gebeurt dit bijvoorbeeld bij:

• Mismatch tussen functie en vaardigheden.
• Achterblijvende prestaties.
• Samenwerking die niet loopt.
• Twijfels over inzet of werkhouding.

De werkgever hoeft de reden niet uitgebreid te motiveren. Hij **mag** dat wel, maar het is geen verplichting. Ook hoef je geen waarschuwing of verbetertraject te krijgen.

Wanneer is ontslag in de proeftijd verboden?

Hoewel de proeftijd flexibiliteit biedt, is het géén juridisch vrijheidsgebied. Ook hier gelden wettelijke beschermingen.

Een werkgever mag je **niet ontslaan vanwege**:

• **Discriminatie** - leeftijd, geslacht, afkomst, geloof, seksuele geaardheid, etniciteit.
• **Zwangerschap** of zwangerschapswens.
• **Ziekte** als zodanig.
• **Lidmaatschap van een vakbond**.
• Het **doen van een melding van misstanden** (klokkenluidersbescherming).

Is het ontslag in werkelijkheid op één van deze verboden gronden gebaseerd? Dan kan het ongeldig zijn of leiden tot een schadevergoeding. De vraag is alleen: hoe bewijs je dat? Een arbeidsrechtjurist helpt je de feiten op een rij te zetten.

Ontslag tijdens proeftijd én ziekte: wat geldt?

Veel werknemers denken dat zij tijdens ziekte volledig beschermd zijn. Dat klopt normaal gesproken - maar tijdens de proeftijd ligt dat anders.

**Ontslag tijdens ziekte in de proeftijd is in principe toegestaan**, zolang de reden voor ontslag niet de ziekte zelf is. Word je ontslagen vanwege je ziekte, dan kan dat onrechtmatig zijn. Het verschil is subtiel maar juridisch cruciaal.

In de praktijk: kreeg je net griep en wordt je daarna meteen ontslagen, dan kan dat aanleiding zijn om de échte reden te onderzoeken. Bewaar in zo'n geval alle communicatie zorgvuldig. Lees ook hoe je je [[positie beschermt bij ziekte|/blog/werkgever-druk-tijdens-ziekte]].

En bij zwangerschap?

Ook hier geldt: ontslag mag, maar niet vanwege de zwangerschap zelf. In de praktijk is dit een gevoelig terrein. Werkgevers die net na de melding van een zwangerschap overgaan tot ontslag in de proeftijd, lopen het risico dat een rechter oordeelt dat dit verboden is wegens directe of indirecte discriminatie.

Sta je in zo'n situatie? Reageer schriftelijk en bewaar alle correspondentie. Schakel snel juridische hulp in.

Wat kun je doen bij ontslag in de proeftijd?

Vier stappen die je positie beschermen:

1. **Vraag schriftelijke bevestiging** van het ontslag mét de datum waarop het dienstverband eindigt.
2. **Controleer of de proeftijd rechtsgeldig was afgesproken** - schriftelijk in het contract, juiste duur voor het contracttype, niet langer dan wettelijk toegestaan.
3. **Controleer of het ontslag binnen de proeftijd is gegeven**. Ontslag op de eerste dag ná de proeftijd is geen proeftijdsontslag meer en moet aan veel zwaardere eisen voldoen.
4. **Beoordeel of er sprake kan zijn van een verboden reden** - discriminatie, zwangerschap, ziekte of vakbondslidmaatschap.

Bewaar je arbeidscontract, e-mails, beoordelingsverslagen en eventuele appjes. In sommige gevallen kan juridische actie zinvol zijn - bijvoorbeeld als er aanwijzingen zijn voor discriminatie of misbruik van de proeftijd.

Wanneer is een proeftijd ongeldig?

De proeftijd is ongeldig als:

• Hij **niet schriftelijk** is vastgelegd.
• De **duur langer is dan wettelijk toegestaan**.
• Hij is afgesproken voor een **tijdelijk contract van zes maanden of korter**.
• Hij is afgesproken bij een **opvolgend contract** waarbij je dezelfde of vergelijkbare werkzaamheden verricht voor dezelfde werkgever (of opvolgende werkgevers).

Is je proeftijd ongeldig? Dan is het ontslag waarschijnlijk ook niet rechtsgeldig en gelden de gewone ontslagregels. In dat geval heb je veel meer mogelijkheden om het ontslag aan te vechten - denk aan een [[reguliere ontslagprocedure|/blog/ontslagen-worden-wat-nu]] of zelfs een [[ontslag op staande voet|/blog/ontslag-op-staande-voet]] dat aan strikte eisen moet voldoen.